Czy praca w weekendy to nadgodziny? Wyjaśniamy przepisy

Nie. Sama praca w sobotę lub niedzielę nie oznacza automatycznie nadgodzin ani prawa do dodatkowej zapłaty. Decydują przede wszystkim grafik, system czasu pracy oraz to, czy doszło do przekroczenia norm czasu pracy. Praca zaplanowana w harmonogramie może być zwykłym dniem pracy. Inaczej rozlicza się wezwanie w dniu wolnym, pracę w niedzielę oraz godziny przepracowane ponad dobowy albo tygodniowy wymiar.

Kiedy praca w weekend staje się nadgodzinami?

Zgodnie z art. 151 § 1 Kodeksu pracy praca w godzinach nadliczbowych to praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy albo ponad przedłużony dobowy wymiar wynikający z jego systemu i rozkładu czasu pracy. W podstawowym systemie najczęściej chodzi o przekroczenie 8 godzin na dobę lub przeciętnie 40 godzin w tygodniu w okresie rozliczeniowym.

Sobota zwykle jest dniem wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, ale nie musi nim być u każdego pracownika. W grafiku może przypadać jako normalny dzień pracy, a dzień wolny zostanie wyznaczony w innym terminie. Dotyczy to między innymi pracy zmianowej, transportu, gastronomii, hotelarstwa oraz równoważnego systemu czasu pracy.

O nadgodzinach w weekend można mówić w szczególności, gdy:

• pracownik przekracza dobową normę czasu pracy albo przedłużony dobowy wymiar przewidziany w jego systemie,
• praca powoduje przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w okresie rozliczeniowym,
• pracownik zostaje wezwany w dniu wolnym wynikającym z grafiku, a praca nie zostaje prawidłowo zrekompensowana,
• pracodawca poleca pracę w związku z awarią, akcją ratowniczą albo szczególnymi potrzebami zakładu.

Przykładowo, pracownik hotelu może mieć zaplanowaną pracę w niedzielę od 8:00 do 16:00. Sama niedziela nie tworzy wtedy nadgodzin. Jeżeli jednak zostanie w pracy do 18:00, dwie dodatkowe godziny mogą być godzinami nadliczbowymi. Znaczenie ma także system równoważny, w którym zaplanowana praca może trwać dłużej niż 8 godzin, o ile mieści się w dopuszczalnym przedłużonym wymiarze.

Jak wygląda rekompensata za pracę w sobotę i niedzielę?

Sobota i niedziela nie są rozliczane identycznie. Sobota jest najczęściej dniem wolnym wynikającym z przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy. Niedziela należy do dni ustawowo wolnych, a praca w tym dniu jest dopuszczalna tylko w przypadkach wskazanych w Kodeksie pracy, między innymi przy pracy zmianowej, w transporcie, gastronomii, hotelarstwie, ochronie, służbach ratowniczych i przy zaspokajaniu codziennych potrzeb ludności.

Za pracę w sobotę będącą dniem wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy pracownikowi co do zasady przysługuje cały dzień wolny, niezależnie od tego, czy pracował dwie, sześć czy osiem godzin. Wynika to z art. 151³ Kodeksu pracy. Jeżeli praca trwała dłużej i przekroczyła dobowy wymiar, nadgodziny rozlicza się dodatkowo.

Czy można dostać pieniądze zamiast dnia wolnego?

Nie zawsze. Dzień wolny jest podstawową formą rekompensaty za pracę w sobotę będącą dniem wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy oraz za pracę w niedzielę. Pracodawca nie może dowolnie zastąpić go wypłatą dodatku, jeżeli udzielenie wolnego jest możliwe.

W przypadku niedzieli dzień wolny powinien zostać udzielony w ciągu 6 dni kalendarzowych poprzedzających tę niedzielę albo następujących po niej. Jeżeli nie jest to możliwe, pracodawca powinien udzielić go do końca okresu rozliczeniowego. Dopiero gdy również ten termin nie pozwala na udzielenie wolnego, powstaje obowiązek wypłaty dodatku 100% za każdą godzinę pracy w niedzielę.

Inaczej wygląda rozliczenie samych nadgodzin. Za nadgodziny przypadające w niedzielę lub święto, a także w porze nocnej, może przysługiwać dodatek 100%. Za nadgodziny w innych dniach zasadniczo stosuje się dodatek 50%. Dodatek za nadgodziny można też zastąpić czasem wolnym na zasadach określonych w Kodeksie pracy. Nie należy jednak mylić tego czasu wolnego z całym dniem wolnym należnym za pracę w sobotę lub niedzielę.

Art. 151 Kodeksu pracy określa, kiedy powstają godziny nadliczbowe, natomiast przepisy art. 151³ oraz art. 151⁹–151¹² regulują między innymi pracę w dniu wolnym, niedziele i zasady rekompensaty.

Co sprawdzić przy rozliczeniu pracy w weekend?

W razie wątpliwości trzeba porównać kilka informacji, ponieważ sama nazwa dnia tygodnia nie wystarcza:

• czy sobota albo niedziela była wpisana do harmonogramu jako dzień pracy,
• jaki system czasu pracy obowiązuje pracownika,
• ile godzin faktycznie przepracowano w danej dobie,
• czy w całym okresie rozliczeniowym doszło do przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy,
• czy pracodawca udzielił dnia wolnego i odnotował go w ewidencji czasu pracy.

Jeżeli pracodawca nie prowadzi rzetelnej ewidencji, pomocne mogą być grafiki, wiadomości od przełożonych, polecenia służbowe i potwierdzenia wykonania pracy. Przy pracy zmianowej trzeba dodatkowo sprawdzić odpoczynek dobowy i tygodniowy. W przypadku powtarzających się nieprawidłowości pracownik może zwrócić się o wyjaśnienia do pracodawcy lub skonsultować sprawę z Państwową Inspekcją Pracy.

Weekend nie jest więc automatycznie nadgodziną. Nadgodziny powstają dopiero wtedy, gdy zostają przekroczone obowiązujące normy albo pracownik wykonuje pracę w dniu wolnym wymagającą odrębnego rozliczenia. Najpierw należy ustalić dzień wolny, a dopiero gdy jego udzielenie nie jest możliwe lub powstały dodatkowe godziny, rozważa się odpowiedni dodatek pieniężny.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W sprawie konkretnego rozliczenia należy uwzględnić umowę, system czasu pracy, harmonogram oraz okres rozliczeniowy.