Czy świadek mobbingu ma obowiązek zgłoszenia tego faktu?

Nie ma ogólnego przepisu, który nakazywałby pracownikowi zgłoszenie mobbingu zaobserwowanego w miejscu pracy. Taki obowiązek może jednak wynikać z regulaminu pracy albo wewnętrznej procedury antymobbingowej. Inaczej jest po otrzymaniu wezwania z sądu – wtedy świadek co do zasady musi się stawić i złożyć prawdziwe zeznania.

Zgłoszenie mobbingu a obowiązek prawny

Art. 94³ Kodeksu pracy nakłada na pracodawcę obowiązek przeciwdziałania mobbingowi. Nie ustanawia jednak powszechnego obowiązku, zgodnie z którym każdy pracownik, który zauważy takie zachowania, musi zawiadomić pracodawcę.

Brak zgłoszenia nie staje się więc automatycznie przestępstwem ani naruszeniem prawa pracy. Trzeba jednak sprawdzić dokumenty obowiązujące u danego pracodawcy. Regulamin pracy, Wewnętrzna Polityka Antymobbingowa albo odrębna procedura mogą wskazywać, że świadkowie mają przekazywać informacje określonej osobie lub komisji.

Takie postanowienie wiąże w ramach organizacji, ale nie należy mylić go z przepisem prawa powszechnego. Dobrowolne zgłoszenie może pomóc pracodawcy zareagować na problem, lecz świadek nie ma obowiązku samodzielnie rozstrzygać, czy dane zachowania spełniają prawną definicję mobbingu. Powinien opisać fakty, a nie wydawać ocenę.

Komisja antymobbingowa a sąd pracy

Rozmowa z komisją lub działem HR odbywa się w trybie wewnętrznym. Jej zasady wynikają przede wszystkim z procedur przyjętych przez pracodawcę. Postępowanie sądowe podlega natomiast przepisom Kodeksu postępowania cywilnego, a wezwanie sądowe ma charakter wiążący.

Komisja antymobbingowa nie jest organem wymiaru sprawiedliwości. Nie „skazuje” sprawcy i nie zastępuje sądu. Jej zadaniem jest rzetelne ustalenie okoliczności oraz przedstawienie pracodawcy wniosków zgodnie z przyjętą procedurą.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania na świadka?

Jeżeli pismo pochodzi z sądu, nie należy go ignorować. Po otrzymaniu wezwania warto wykonać następujące kroki:

1. Sprawdź wezwanie – zweryfikuj sąd, sygnaturę sprawy, termin, miejsce oraz pouczenia dotyczące obowiązków świadka.
2. Przygotuj własną wiedzę – przypomnij sobie zdarzenia, przy których rzeczywiście byłeś obecny, i uporządkuj daty, miejsca, uczestników oraz wypowiedzi.
3. Oddziel fakty od relacji innych osób – zaznacz, co widziałeś lub słyszałeś osobiście, a co znasz wyłącznie z opowieści pracownika.
4. Staw się w sądzie – odpowiadaj rzeczowo, zgodnie z prawdą i w granicach swojej pamięci.

Nieusprawiedliwione zignorowanie wezwania może skutkować grzywną, ponownym wezwaniem, a przy dalszym niestawiennictwie także przymusowym sprowadzeniem. Jeżeli wystąpi poważna przeszkoda, trzeba niezwłocznie poinformować sąd i przedstawić dokument potwierdzający przyczynę, na przykład właściwe zaświadczenie lekarskie.

Jak zeznawać rzetelnie?

Świadek nie ma pomagać ani pracownikowi, ani pracodawcy. Jego zadaniem jest przekazanie sądowi informacji, które rzeczywiście posiada. Nie musi znać definicji mobbingu i nie powinien sam oceniać, czy zachowanie spełniło wszystkie przesłanki ustawowe.

Najważniejsze zasady rzetelnego zeznawania są następujące:

• Opisz własne obserwacje, wskazując, kiedy i gdzie doszło do zdarzenia.
• Wyraźnie zaznacz, jeżeli daną informację znasz tylko z relacji pracownika.
• Powiedz „nie pamiętam” albo „nie wiem”, gdy nie masz pewności.
• Nie ucz się zeznań na pamięć i nie uzgadniaj jednej wersji z innymi świadkami.
• Nie przedstawiaj przypuszczeń jako faktów ani nie potwierdzaj gotowego oświadczenia, jeśli zawiera nieprawdziwe informacje.

Przykładowo świadek, który słyszał obraźliwe wypowiedzi przełożonego na spotkaniu, może opisać ich treść, uczestników i reakcję pracownicy. Nie powinien jednak twierdzić, że zachowanie powtarzało się codziennie, jeśli był obecny tylko podczas jednego spotkania. Z kolei osoba, która zna sprawę wyłącznie z rozmów z koleżanką, może powiedzieć, co ta koleżanka jej relacjonowała oraz jakie objawy lub reakcje sama zauważyła, ale nie może przedstawiać cudzej opowieści jako własnej obserwacji.

Kiedy można odmówić zeznań lub odpowiedzi?

Kodeks postępowania cywilnego przewiduje sytuacje, w których świadek może odmówić zeznań albo odpowiedzi na konkretne pytanie. Sam fakt, że świadek nadal pracuje u pozwanego pracodawcy lub obawia się pogorszenia relacji w pracy, co do zasady nie wystarcza.

Prawo odmowy może dotyczyć w szczególności następujących sytuacji:

• Świadek jest osobą bliską jednej ze stron, na przykład małżonkiem, wstępnym, zstępnym, rodzeństwem albo osobą pozostającą w stosunku przysposobienia.
• Odpowiedź mogłaby narazić świadka lub jego bliskich na odpowiedzialność karną.
• Odpowiedź mogłaby spowodować bezpośrednią i dotkliwą szkodę majątkową.
• Udzielenie odpowiedzi wiązałoby się z naruszeniem istotnej tajemnicy zawodowej, jeżeli przepisy przewidują taką ochronę.

Odmowa odpowiedzi nie oznacza ogólnego prawa do milczenia. Dotyczy konkretnego pytania i powinna zostać zgłoszona sądowi. Jeżeli sytuacja jest niejasna, zwłaszcza gdy odpowiedź mogłaby narazić świadka na odpowiedzialność, warto przed przesłuchaniem skonsultować się z prawnikiem.

Świadek mobbingu nie musi sam kwalifikować zdarzeń ani „budować” sprawy jednej ze stron. Najbezpieczniejsze postępowanie polega na opisaniu tego, co rzeczywiście widział lub słyszał, wskazaniu źródła informacji pośrednich oraz uczciwym przyznaniu, czego nie pamięta. Wewnętrzną procedurę firmy należy sprawdzić w regulaminie, ale wezwanie sądowe trzeba potraktować jako obowiązek procesowy.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W konkretnej sprawie zakres praw i obowiązków świadka może zależeć od treści wezwania, relacji rodzinnych, tajemnicy zawodowej oraz regulacji obowiązujących u pracodawcy.