Work-life balance – od kiedy stosuje się to pojęcie?
Pojęcie „work-life balance” funkcjonuje w dyskursie biznesowym od przełomu lat 70. i 80. XX wieku. W Polsce przepisy związane z unijną dyrektywą work-life balance zaczęły obowiązywać 26 kwietnia 2023 roku. To dwie różne daty: pierwsza dotyczy historii koncepcji, druga – wejścia w życie zmian w Kodeksie pracy.
Jak powstało pojęcie work-life balance?
Work-life balance oznacza dążenie do równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Koncepcja wywodzi się z krajów anglosaskich, gdzie zaczęto analizować wpływ długiego czasu pracy i przeciążenia obowiązkami na wydajność, zdrowie oraz życie rodzinne pracowników.
Nie da się wskazać jednej, powszechnie uznanej daty powstania terminu. Jego rozwój przypada na przełom lat 70. i 80. XX wieku, a w kolejnych dekadach pojęcie stopniowo przenikało z debaty społecznej do języka zarządzania i polityki zatrudnienia.
Najczęściej wskazywane kamienie milowe to:
- Lata 70. XX wieku – pojawiają się badania i dyskusje dotyczące relacji między pracą a życiem prywatnym.
- 1986 rok – określenie „work-life balance” zaczyna pojawiać się w amerykańskiej prasie.
- Lata 90. XX wieku – termin upowszechnia się w środowisku biznesowym jako element polityki personalnej i zarządzania pracą.
- 2019 rok – Unia Europejska przyjmuje Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 dotyczącą równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów.
W tym znaczeniu work-life balance nie jest nazwą konkretnego świadczenia ani jednym przepisem. To szersza koncepcja organizacji pracy i życia, która z czasem znalazła odzwierciedlenie w regulacjach prawnych.
Od kiedy przepisy work-life balance obowiązują w Polsce?
W Polsce najważniejszą datą jest 26 kwietnia 2023 roku. Tego dnia weszła w życie nowelizacja Kodeksu pracy wdrażająca między innymi Dyrektywę (UE) 2019/1158 z 20 czerwca 2019 roku.
Unijna dyrektywa została przyjęta w 2019 roku, a państwa członkowskie miały wdrożyć jej założenia do 2 sierpnia 2022 roku. Polska zrobiła to później, ustawą z 9 marca 2023 roku o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw. Dlatego nie należy utożsamiać daty przyjęcia dyrektywy z datą rozpoczęcia stosowania nowych przepisów w Polsce.
| Kategoria | Data | Kontekst |
|---|---|---|
| Pojęcie work-life balance | Przełom lat 70. i 80. XX wieku | Rozwój koncepcji w krajach anglosaskich i jej wejście do debaty biznesowej |
| Upowszechnienie terminu | 1986 rok i lata 90. | Pojawienie się określenia w amerykańskiej prasie i wzrost znaczenia w zarządzaniu personelem |
| Dyrektywa (UE) 2019/1158 | 20 czerwca 2019 roku | Przyjęcie unijnych minimalnych wymagań dotyczących rodziców i opiekunów |
| Przepisy w Polsce | 26 kwietnia 2023 roku | Wejście w życie polskiej nowelizacji Kodeksu pracy wdrażającej dyrektywę |
Celem regulacji było przede wszystkim ułatwienie rodzicom i opiekunom łączenia pracy z życiem rodzinnym oraz wspieranie równego podziału obowiązków opiekuńczych między kobietami i mężczyznami. Przepisy nie wprowadziły samego pojęcia do polskiego prawa, lecz przełożyły część jego założeń na konkretne uprawnienia pracownicze.
Co zmieniło się po 26 kwietnia 2023 roku?
Nowelizacja Kodeksu pracy objęła kilka obszarów związanych z rodzicielstwem, opieką i elastycznością zatrudnienia. Najważniejsze zmiany to:
- Urlop rodzicielski – jego wymiar zwiększono do 41 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka oraz do 43 tygodni przy porodzie mnogim. Każdemu z rodziców przysługuje też nieprzenoszalna część urlopu w wymiarze 9 tygodni.
- Urlop opiekuńczy – pracownik może wykorzystać do 5 dni w roku kalendarzowym na osobistą opiekę lub wsparcie członka rodziny albo osoby mieszkającej w tym samym gospodarstwie domowym, jeżeli wymaga tego poważny wzgląd medyczny. Urlop jest bezpłatny.
- Zwolnienie z powodu siły wyższej – w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem pracownik może skorzystać z 2 dni albo 16 godzin zwolnienia w roku. Za ten czas zachowuje prawo do połowy wynagrodzenia.
- Elastyczna organizacja pracy – rodzic dziecka do ukończenia 8. roku życia może złożyć wniosek o rozwiązania takie jak praca zdalna, ruchomy czas pracy, indywidualny rozkład czasu pracy lub przerywany system czasu pracy. Pracodawca musi rozpatrzyć wniosek, ale nie zawsze musi go zaakceptować.
- Zmiany dotyczące umów i informacji o zatrudnieniu – nowelizacja zmodyfikowała między innymi zasady zawierania umów na okres próbny oraz rozszerzyła zakres informacji przekazywanych pracownikowi o warunkach zatrudnienia.
Najważniejsze rozróżnienie jest więc proste: work-life balance jako koncepcja ma historię sięgającą lat 70. i 80. XX wieku, natomiast polskie przepisy realizujące część jej założeń obowiązują od 26 kwietnia 2023 roku.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach dotyczących konkretnego zatrudnienia lub uprawnień pracowniczych należy sprawdzić aktualne przepisy Kodeksu pracy albo skonsultować się ze specjalistą prawa pracy.
