Urząd skarbowy może dowiedzieć się o darowiźnie nie tylko z formularza złożonego przez podatnika. Informacje o dużych przepływach pieniężnych mogą wynikać z danych bankowych, czynności notarialnych, rejestrów publicznych oraz analizy wydatków w zestawieniu z deklarowanymi dochodami. Dlatego darowizna od najbliższej rodziny, choć może być całkowicie zwolniona z podatku, nie powinna pozostawać bez dokumentów i zgłoszenia.
Skąd urząd skarbowy wie o darowiźnie?
Fiskus nie musi czekać na donos ani na dobrowolne wyjaśnienie podatnika. Jeżeli na rachunku pojawia się wysoka kwota, a następnie zostaje przeznaczona na zakup mieszkania, samochodu lub innego wartościowego składnika majątku, urząd może sprawdzić źródło pieniędzy. Szczególne znaczenie ma sytuacja, w której wydatek wyraźnie przewyższa dochody wykazane w zeznaniach.
Od 1 lipca 2022 r. naczelnik urzędu skarbowego może, na zasadach określonych w ustawie o Krajowej Administracji Skarbowej, wystąpić do banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej o informacje dotyczące rachunku. Zakres danych może obejmować między innymi posiadane rachunki, saldo oraz historię wpływów i obciążeń. Nie oznacza to, że urzędnicy stale przeglądają konta wszystkich obywateli. Oznacza jednak, że przelew nie jest informacją pozostającą wyłącznie między darczyńcą a obdarowanym.
Jednym z narzędzi analitycznych jest STIR, czyli System Teleinformatyczny Izby Rozliczeniowej. Służy on przede wszystkim analizie przepływów finansowych i ocenie ryzyka, zwłaszcza w obszarze rozliczeń gospodarczych. Nie należy utożsamiać go z automatycznym wykrywaniem każdej prywatnej darowizny. Dane z systemów finansowych mogą jednak pomóc organom połączyć informacje o przelewie, zakupie majątku i deklarowanych dochodach.
Źródła, z których urząd może uzyskać informacje lub które mogą uruchomić czynności sprawdzające, obejmują:
- Banki i SKOK-i – historia rachunku może pokazać wysoką wpłatę, przelew od członka rodziny albo środki wykorzystane przy zakupie nieruchomości.
- STIR – analiza przepływów finansowych pomaga oceniać ryzyko i wychwytywać nietypowe operacje.
- Notariusze – informacje o aktach notarialnych, w tym dotyczących nieruchomości i darowizn, trafiają do systemów administracji skarbowej.
- Rejestry publiczne i inne instytucje – dane mogą być zestawiane z informacjami o dochodach, składkach, majątku oraz zawieranych transakcjach.
W praktyce nie musi istnieć jeden dokument nazwany „darowizną”. Wystarczy, że analiza danych pokaże znaczną kwotę bez oczywistego źródła. Wtedy podatnik może zostać poproszony o wyjaśnienie, skąd pochodziły środki. Jeżeli wskaże darowiznę, urząd sprawdzi, czy została prawidłowo udokumentowana i zgłoszona.
Co grozi za niezgłoszenie darowizny?
Rodzice, dzieci, małżonkowie, dziadkowie, wnuki, rodzeństwo, pasierbowie, ojczym i macocha należą do tak zwanej zerowej grupy podatkowej. Samo pokrewieństwo nie wystarcza jednak do zachowania zwolnienia. Przy darowiźnie przekraczającej kwotę wolną dla I grupy podatkowej trzeba co do zasady złożyć formularz SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od powstania obowiązku podatkowego.
Dla darowizn od jednej osoby znaczenie ma także łączna wartość majątku otrzymanego w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniej darowizny. W źródłach przywoływana kwota wolna dla I grupy wynosi 36 120 zł. Limity i przepisy mogą się zmieniać, dlatego przy bieżącym rozliczeniu należy sprawdzić aktualne informacje na stronie podatki.gov.pl.
| Sytuacja | Skutek podatkowy | Ryzyko karno-skarbowe |
|---|---|---|
| Darowizna z zerowej grupy zgłoszona w terminie i prawidłowo udokumentowana | Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn | Zasadniczo brak, jeśli dane i dokumenty są prawidłowe |
| Darowizna niezgłoszona, ale ujawniona i rzeczywiście otrzymana | Utrata zwolnienia, opodatkowanie na zasadach ogólnych albo zastosowanie stawki 20% w sytuacjach określonych przepisami | Możliwa odpowiedzialność za naruszenie obowiązków podatkowych |
| Środki bez wiarygodnego źródła, a podatnik powołuje się na darowiznę dopiero podczas kontroli | W określonych przypadkach może pojawić się stawka 20%, a przy majątku bez pokrycia także podatek od nieujawnionych źródeł sięgający 75% | Ryzyko postępowania podatkowego i karno-skarbowego |
Stawki 20% i 75% dotyczą różnych sytuacji. Stawka 20% może mieć zastosowanie, gdy podatnik powołuje się na wcześniej nieujawnioną darowiznę dopiero w toku czynności sprawdzających, kontroli lub postępowania. Z kolei 75% wiąże się z opodatkowaniem przychodów lub majątku, którego pochodzenia podatnik nie potrafi wiarygodnie wykazać. Nie jest to zwykła stawka dla każdej spóźnionej deklaracji.
Jak zgłosić darowiznę do urzędu skarbowego?
Najbezpieczniej przeprowadzić formalności od razu po otrzymaniu pieniędzy. Przy darowiźnie pieniężnej przelew powinien trafić na rachunek obdarowanego z rachunku darczyńcy. Taki dokument pozwala ustalić strony transakcji, kwotę i datę przekazania środków. Przekaz pocztowy może pełnić podobną funkcję dowodową.
Procedura wygląda następująco:
- Zawrzyj umowę darowizny albo przygotuj dokument opisujący przekazanie pieniędzy. Przy przelewie w tytule warto wskazać, że chodzi o darowiznę, oraz podać darczyńcę.
- Zachowaj potwierdzenie przelewu, przekazu pocztowego lub inne dowody przekazania środków.
- Wypełnij formularz SD-Z2, podając dane darczyńcy, wartość darowizny, datę jej otrzymania i sposób przekazania.
- Złóż formularz do właściwego urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy. Możesz zrobić to elektronicznie albo papierowo, osobiście lub za pośrednictwem operatora pocztowego.
Przed wysłaniem zgłoszenia sprawdź kilka informacji:
- Czy pieniądze zostały przekazane na rachunek obdarowanego albo przekazem pocztowym?
- Czy od dnia otrzymania darowizny nie minęło 6 miesięcy?
- Czy masz pełne dane darczyńcy, w tym jego numer PESEL lub NIP, jeśli jest wymagany w formularzu?
- Czy kwota i data wskazane w SD-Z2 zgadzają się z potwierdzeniem przelewu?
Darowizna gotówkowa jest trudniejsza do udowodnienia. Samo późniejsze wpłacenie pieniędzy na konto nie zawsze potwierdza, że wcześniej przekazał je konkretny darczyńca. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreślano, że dla zachowania zwolnienia przy darowiźnie pieniężnej istotne jest udokumentowanie przekazania środków przez darczyńcę na rachunek obdarowanego albo za pomocą przekazu pocztowego. Przy większych kwotach gotówka może więc prowadzić do sporu z organem.
Co zrobić, gdy minął termin na SD-Z2?
Spóźnione złożenie SD-Z2 nie przywraca automatycznie zwolnienia. Sześciomiesięczny termin na zgłoszenie darowizny z zerowej grupy co do zasady nie podlega przywróceniu. Jeżeli termin minął, nie należy jednak tworzyć dokumentów wstecz ani zmieniać historii przelewów. Trzeba ustalić, jaki podatek jest należny, i możliwie szybko uporządkować sytuację.
Czynny żal może ograniczyć ryzyko odpowiedzialności karno-skarbowej, jeśli zostanie złożony zanim organ wykryje uchybienie i podejmie czynności wykluczające jego skuteczność. Nie przywraca on jednak prawa do zwolnienia z podatku. W praktyce może być potrzebne złożenie właściwego zeznania, zapłata podatku oraz opisanie przyczyn opóźnienia.
Jeżeli urząd już wezwał podatnika albo rozpoczął kontrolę, skuteczność czynnego żalu może być ograniczona. Przy wysokiej kwocie, darowiźnie przekazywanej w częściach, gotówce lub niejasnym pochodzeniu środków rozsądna jest konsultacja z doradcą podatkowym.
Najprostszy sposób ograniczenia ryzyka to przelew od darczyńcy, zachowanie dokumentów i terminowe złożenie SD-Z2. Zerowa grupa podatkowa daje szerokie zwolnienie, ale nie znosi obowiązku udowodnienia, że darowizna rzeczywiście miała miejsce.
Informacje mają charakter ogólny i nie zastępują indywidualnej porady podatkowej. Przy rozliczaniu darowizny należy sprawdzić aktualne przepisy i limity obowiązujące w dniu jej otrzymania.
